قانون ملی توسعه هوش مصنوعی ابلاغ شد؛ صندوق ۱۰ همتی و سازمان ملی
قالیباف قانون ۱۲ مادهای را بر اساس اصل ۱۲۳ به پزشکیان ابلاغ کرد؛ سازمان ملی هوش مصنوعی ذیل رئیسجمهور و سامانهها در چهار سطح مخاطره.
ابلاغ قانون ملی توسعه هوش مصنوعی با ۱۲ ماده؛ تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی ذیل رئیسجمهور، صندوق ۱۰ همتی، بازارگاه ملی داده و ریسکبندی چهار سطحی سامانهها.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، «قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» را بر اساس اصل ۱۲۳ قانون اساسی به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، ابلاغ کرد. ابلاغیه به شماره ۲۴۸/۲۶۴۷۲ مورخ ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ صادر شده است. پیش از آن، قانون در ۲۸ مرداد در صحن علنی مجلس تصویب و در ۴ شهریور تأیید شورای نگهبان را گرفته بود. این نخستین چارچوب حقوقی و نهادی جامع برای حکمرانی هوش مصنوعی در ایران است.
قانون ملی توسعه هوش مصنوعی چه ساختاری میسازد؟
قانون در ۱۲ ماده و ۸ تبصره تنظیم شده و پیشنویس آن در کمیسیون صنایع و معادن مجلس نوشته شده بود. ستون اصلی آن تشکیل «سازمان ملی هوش مصنوعی» است؛ سازمانی مستقل و دبیرخانه شورای ملی راهبری که ذیل رئیسجمهور فعالیت میکند و رئیس آن با حکم مستقیم رئیسجمهور منصوب میشود. اساسنامه سازمان باید ظرف سه ماه با همکاری ۸ نهاد ارشد تدوین و به تصویب هیئت وزیران برسد.
قانونگذار زیستبوم را دو لایه تعریف کرده: لایه بنیادین شامل زیرساختها، دادهها، الگوریتمها، مدلهای پایه و ریزپردازندهها، و لایه کاربست شامل محصولات نهایی مانند تشخیص چهره و دستیارها. دو مفهوم راهبردی هم وارد ادبیات حقوقی کشور شدهاند: «عاملیت فناوری» یعنی اثرگذاری مستقل فناوری فراتر از اراده انسانی، و «فروبستگی فناورانه» یعنی وابستگی جامعه به حدی که زندگی بدون آن ناممکن شود.
سامانههای هوش مصنوعی چطور ریسکبندی میشوند؟
سامانهها به چهار سطح مخاطره تقسیم میشوند: کممخاطره، مخاطره محدود، پرمخاطره و بسیار پرمخاطره. معیارها صرفاً فنی نیستند؛ تهدید علیه حریم خصوصی، دستکاری شناختی-رفتاری و ارزشهای دینی هم در دستهبندی نقش دارند. «مرکز ارزیابی و تأیید امنیت سامانههای هوش مصنوعی» موظف است هر شش ماه سامانههای داخلی و خارجی را ارزیابی و نتایج را منتشر کند و برای توسعهدهندگان سندباکس و گواهینامه صادر کند.
آییننامه اجرایی امنیت سایبری نیز باید ظرف شش ماه با همکاری سازمان پدافند غیرعامل، مرکز مدیریت راهبردی افتا، پلیس فتا و دیگر نهادها تهیه و به هیئت وزیران برسد.
تأمین مالی قانون چگونه است؟
ماده ۱۱ شریان مالی را میسازد: صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی با سرمایه اولیه ۱۰ همت که باید طی سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ در لوایح بودجه درج شود. صندوق نوآوری و شکوفایی موظف است حداقل ۲۵ درصد منابع خود را به این صندوق اختصاص دهد و دولت سالانه دستکم ۱۰ درصد از درآمد حقالامتیاز اپراتورهای ارتباطی را به آن میریزد. سرمایهگذاری بخش خصوصی در زیرساخت پردازشی و دیتاست مشمول اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانشبنیان میشود و ورود تجهیزات و سختافزارهای هوش مصنوعی غیرقابلتولید در داخل از حقوق ورودی و گمرکی معاف است.
بازارگاه ملی هوش مصنوعی چه نقشی دارد؟
وزارت ارتباطات ظرف شش ماه باید «بازارگاه ملی هوش مصنوعی» و اپراتورهای بخشی داده را راه بیندازد؛ جایی که دادههای بخش عمومی عرضه میشوند و دستگاههای اجرایی اجازه دارند با مشارکت بخش خصوصی اپراتور تأسیس کنند. قیمتگذاری تبادل داده به کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات واگذار شده است. همچنین «مرکز توسعه و شبکهسازی خدمات پردازشی هوش مصنوعی» ذیل همین وزارتخانه ظرفیتهای پردازشی پراکنده کشور را تجمیع و یارانه پردازشی توزیع میکند.
دو نکته که کمتر دیده میشود
بند (ج) ماده ۴ بهصراحت سازوکار «سرریز توسعه لایههای بنیادین از حوزههای دفاعی به سایر حوزهها» را با همکاری وزارت دفاع تکلیف کرده؛ یعنی جهت جریان فناوری از صنایع دفاعی به بخش غیرنظامی تعریف شده، نه برعکس. در مقابل، دستگاههای اجرایی با مأموریت نظامی، دفاعی و امنیتی از شمول تکالیف قانون مستثنا هستند. ترکیب این دو یعنی یک زیستبوم رگولهشده برای بخش غیرنظامی و یک مسیر موازی خارج از نظارت عام برای بخش امنیتی.
نکته اجرایی دیگر، انبوه ضربالاجلهای سهماهه و ششماهه است: اساسنامه سازمان ظرف سه ماه، دستورالعمل پردازشی ظرف سه ماه، آییننامه جذب نخبگان ظرف شش ماه. سازمان هم موظف است گزارش عملکرد ششماههاش را به کمیسیون صنایع و معادن و کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس بدهد. موفقیت این قانون کمتر به متنش و بیشتر به همین مهلتها و تخصیص بهموقع بودجه بستگی دارد.
این تحلیل بر اساس گزارش مفصل هوشیو از متن کامل قانون نوشته شده است.
سؤالات رایج
قانون ملی توسعه هوش مصنوعی کی ابلاغ شد؟ محمدباقر قالیباف آن را در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ با شماره ۲۴۸/۲۶۴۷۲ بر اساس اصل ۱۲۳ قانون اساسی به رئیسجمهور ابلاغ کرد. مجلس آن را ۲۸ مرداد تصویب و شورای نگهبان در ۴ شهریور تأیید کرده بود.
صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی با چه سرمایهای تأسیس میشود؟ با سرمایه اولیه ۱۰ همت که طی سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ در لوایح بودجه درج میشود. صندوق نوآوری و شکوفایی نیز موظف است حداقل ۲۵ درصد منابع خود را به آن اختصاص دهد.
سازمان ملی هوش مصنوعی زیر نظر چه نهادی است؟ سازمانی مستقل ذیل رئیسجمهور و دبیرخانه شورای ملی راهبری است و رئیس آن با حکم مستقیم رئیسجمهور منصوب میشود. اساسنامه آن باید ظرف سه ماه به تصویب هیئت وزیران برسد.
بیشتر بخوانید
ادامه دهید — دنیای هوش مصنوعی بیپایان است
برای خواندن تحلیلهای بیشتر، صفحهٔ اصلی یا دستهٔ مرتبط را دنبال کنید. میتوانید با میانبرهای صفحهکلید هم بین مقالهها جابهجا شوید.
برچسبها
منبع اصلی خبر
هوشیو
https://hooshio.com/what-is-iran-national-ai-development-law/تحریریه هوشنامه این خبر را بر اساس گزارش منبع اصلی بازنویسی و ویرایش کرده است. برای جزئیات بیشتر به منبع مراجعه کنید.
اخبار مرتبط
شرکتهاجستار Dario Amodei برای کند کردن AI و واکنش ترامپ تا لکان
مدیرعامل Anthropic سه گام برای کند شدن توسعه هوش مصنوعی مرزی پیشنهاد کرد؛ حمایت آلتمن و ماسک، مخالفت ترامپ و ونس، و تیزی واکنش یان لکان.
شرکتهاتوافق شفاهی OpenAI، Anthropic و ماسک برای کند کردن توسعه AI
سم آلتمن، داریو آمودی، دمیس هاسابیس و ایلان ماسک توافق شفاهی برای کند کردن توسعه هوش مصنوعی بستند؛ منتقدان میگویند هدف واقعی حذف رقبا و متنباز است.
شرکتهاجریمه ۵ هزار دلاری وکیل به خاطر شاهدان جعلی ChatGPT در پرونده قتل
وکیل نیومکزیکویی به دلیل شاهدان ساختگی و شهادت پلیسی جعلی در لایحه تجدیدنظر پرونده قتل، تولیدشده با ChatGPT، ۵ هزار دلار جریمه و به اهانت محکوم شد.